فصل سیاست - رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی گفت: هفته‌های فرهنگی روایتگرِ راستین و بی‌واسطه ایران هستند.
سیاسی
گروه سیاسی خبرگزاری تسنیم - مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور در دیدار اخیر خود با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، برگزاری موفق و باشکوه روزهای فرهنگی ایران در مسکو، کازان، آستراخان و همچنین سن پترزبورگ را دستاوردی ارزشمند در تعاملات دوجانبه دانست. این ارزیابی، بار دیگر اهمیت دیپلماسی فرهنگی و جایگاه برنامه‌هایی را برجسته می‌کند که فراتر از اجرای چند رویداد هنری، امکان ارتباط مستقیم میان مردم، نخبگان و نهادهای دو کشور را فراهم می‌کنند.
برگزاری هفته فرهنگی ایران در روسیه، با میزبانی و دعوت دولت این کشور و به همت و محوریت سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی با همراهی بیش از 25 نهاد، در چهار شهر مهم برای اولین بار، حضور بیش از 168 هنرمند، استاد دانشگاه و فعال هنری و فرهنگی، ١5 عنوان متنوع و بیش از 80 اقدام اجرایی و مستقل، از دوم مهرماه در سن‌پترزبورگ آغاز شد و پس از برگزاری برنامه‌هایی در مسکو و کازان، 14 مهرماه در آستراخان به پایان رسید.
در این رویداد، نمایشگاه‌های فرهنگی و هنری، اجرای باشکوه ارکستر ملی ایران، هفته دوستی کودک و نوجوان، جشنواره فیلم های سینمایی و انیمیشن، نشست های علمی و دانشگاهی و نخبگانی، نشست های حرفه ای و تخصصی صادرات فرهنگی، رونمایی از کتاب رهبر شهید و برپایی موسیقی، کارگاه های آموزشی و بخشی از ظرفیت‌های تاریخی و هنری ایران اسلامی را در برابر مخاطبان روس قرار داد .
درخصوص ماهیت هفته‌های فرهنگی ایران در خارج از کشور و لزوم برگزاری موثر آنها، گفت و گویی با حجت‌الاسلام محمدمهدی ایمانی‌پور رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی داشتیم که در ادامه می‌خوانید:
تسنیم: اخیرا هفته فرهنگی ایران در کشور روسیه را شاهد بودیم که رئیس جمهور کشورمان در دیدار با رئیس جمهور روسیه، به برگزاری موفقیت آمیز هفته فرهنگی ایران در شهرهای مختلف این کشور اشاره کرد. پیش از این هم لاوروف وزیر خارجه روسیه در دیدار با دکتر عراقچی بر تحولات ایجاد شده و احیا و تقویت تعاملات فرهنگی فی‌مابین با اشاره به این رویداد اشاره. به عنوان رئیس دستگاه دیپلماسی فرهنگی کشور، برگزاری این رویداد را چطور ارزیابی می کنید و برای برگزاری هفته فرهنگی چه اقداماتی صورت گرفت و چه میزان از موفقیت آن راضی هستید؟
ایمانی پور: بسم الله الرحمن الرحیم؛ در ابتدا لازم می‌دانم از جناب آقای دکتر پزشکیان، رئیس جمهور محترم بابت توجه، بیان و تصریح به این موضوع مهم تشکر کنم. این مسئله نشان دهنده درک ماهیت فعالیتهای فرهنگی برون مرزی کشورمان و اهمیت روایتگری مستقیم و بی واسطه از ایران عزیزمان دارد که می تواند نقش مهم و جدی را در تعاملات ایفا کند.
یکی از نکات مهم رویداد هفته فرهنگی اخیر ایران در روسیه، امتداد آن در چند شهر مهم این کشور بود. برنامه‌ها در سن‌پترزبورگ آغاز شدند، سپس در مسکو ، کازان و آستراخان ادامه یافتند. این گستره جغرافیایی، امکان مواجهه با گروه‌های متنوع‌تری از مخاطبان را فراهم می‌کند و نشان می‌دهد که دیپلماسی فرهنگی نباید به پایتخت کشورهای میزبان محدود بماند.
هر شهر، بافت اجتماعی و فرهنگی و شبکه‌های ارتباطی خاص خود را دارد؛ حضور در چند مقصد به برگزارکنندگان امکان می‌دهد ظرفیت‌های محلی را بهتر بشناسند و ارتباط با نهادها و مخاطبان آن مناطق را گسترش دهند. نکته دیگر، میزبانی و دعوت دولت روسیه بود که در پاسخ به میزبانی سال 1403 سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی بود که از وزیر فرهنگ روسیه و هیئت مقامات و هنرمندان انجام شد و همکاری طرف روسی هم در این دوره برگزاری برنامه را از یک اقدام یک‌سویه خارج می‌کند و به آن ماهیت تعاملی می‌بخشد؛ در چنین شرایطی، هفته فرهنگی می‌تواند بخشی از گفت‌وگوی دوجانبه باشد؛ گفت‌وگویی که در آن هر دو طرف برای فراهم کردن زمینه ارتباط نقش دارند. اظهارات رئیس‌جمهور ایران درباره ارزشمند بودن برگزاری جشنواره‌های فرهنگی در روسیه نیز نشان می‌دهد که این برنامه‌ها در سطح روابط دوجانبه مورد توجه قرار گرفته‌اند.
تسنیم: با توجه به آنچه در خصوص برگزاری هفته فرهنگی ایران در روسیه اشاره کردید، الگوی برگزاری این رویداد چگونه می‌تواند در دیگر نقاط جهان مورد توجه قرار بگیرد و آیا برای برگزاری ان از سمت سایر کشورها دعوتی شده است یا خیر؟
ایمانی پور: آنچه قابلیت انتقال دارد، لزوماً قالب دقیق اجرایی یک برنامه نیست؛ بلکه اصولی است که موفقیت آن را ممکن می‌کند. نمی‌توان فرض کرد که یک الگو بدون تغییر در همه کشورها نتیجه مشابهی خواهد داشت. باید ابتدا شرایط جامعه میزبان، علایق فرهنگی مردم، ظرفیت نهادهای محلی و نوع رابطه دو کشور را شناخت و سپس بر اساس این شناخت، ترکیب برنامه‌ها و شیوه ارتباط با مخاطبان را طراحی کرد.
از تجربه روسیه می‌توان چند نکته را آموخت: نخست اینکه برنامه‌ریزی چندشهری می‌تواند دامنه مخاطبان را از پایتخت فراتر ببرد. نکته بعدی اینکه تنوع برنامه‌ها، از نمایشگاه‌های هنری تا اجرای موسیقی امکان ارتباط با گروه‌های مختلف را فراهم می‌کند. دیگر آنکه همکاری با طرف میزبان و بهره‌گیری از ظرفیت‌های بومی به افزایش اعتبار و دسترس‌پذیری برنامه کمک می‌کند. نکته آخر اینکه استمرار و پیوستگی برنامه‌ها اهمیت دارد؛ رویدادی که در چند مقصد ادامه می‌یابد، فرصت بیشتری برای شکل‌گیری ارتباط پایدار فراهم می‌کند.برای بهره‌گیری از این تجربه در دیگر نقاط جهان، لازم است ارزیابی دقیق پس از هر برنامه نیز در دستور کار باشد، یعنی دقیقا اقدامی که ما در سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی صورت می دهیم.
تسنیم: هفته‌ها و روزهای فرهنگی ایران در خارج از کشور چه عیار و ارزشی دارند؟ آیا آنها هم صرفاً مجموعه‌ای از برنامه‌های هنری است یا واقعاً کارکردی فراتر از آن دارد؟
ایمانی پور: هفته و روزهای فرهنگی، اگر درست طراحی و اجرا شود، صرفا یک برنامه مناسبتی یا مجموعه‌ای از اجراهای هنری نیست بلکه فرصتی سازمان‌یافته برای معرفی وجوه متنوع یک کشور و ایجاد ارتباط میان جامعه میزبان و جامعه میهمان است. ممکن است در ظاهر، مخاطب با نمایشگاه، موسیقی، صنایع‌دستی، هنرهای تجسمی یا برنامه‌های ادبی روبه‌رو باشد، اما کارکرد اصلی رویداد در شبکه‌ای از ارتباط‌ها شکل می‌گیرد که پیرامون این فعالیت‌ها پدید می‌آید. در چنین برنامه‌ای، ایران دیگر از طریق توصیف یا سخنرانی به مخاطبان معرفی نمی‌شود زیرا مخاطب، آثار هنرمندان ایرانی را می‌بیند، با شیوه‌های بیان فرهنگی ما آشنا می‌شود، صدای موسیقی ایرانی را می‌شنود و با روایت‌هایی درباره تاریخ، زندگی اجتماعی و خلاقیت معاصر ایران مواجه می‌شود.
این تجربه مستقیم، برای شکل‌گیری شناختی چندبعدی اهمیت دارد؛ شناختی که می‌تواند تصویر کلیشه‌ای و محدود از یک کشور را اصلاح کند یا دست‌کم آن را با اطلاعات و تجربه‌های تازه روبه‌رو سازد.
تسنیم: شما برای برگزاری هفته‌ها و رویدادهای فرهنگی در کشورهای دیگر چه نقشه راهی تعریف کرده اید و چه نگاه کلانی بر دستگاه دیپلماسی فرهنگی کشور حاکم است و مسئولیت قرارگاهی سازمان چگونه در این مسیر قرار است ایفای نقش کند؟
ایمانی پور: همان گونه که اشاره شد، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی این رویدادها را صرفاً یک اتفاق فرهنگی ساده یا فرصتی برای اجرای برنامه‌های هنری نمی‌داند. نگاه این سازمان باید ناظر به پیوندسازی باشد؛ یعنی استفاده از ظرفیت فرهنگ برای ایجاد ارتباط میان ملت‌ها و نزدیک‌تر کردن جامعه‌ها و دولت‌ها. از این منظر، هفته فرهنگی بخشی از فرایند دیپلماسی فرهنگی کشور است، نه فعالیتی جدا از آن. این رویدادها باید درکی روشن از شرایط کشور میزبان داشته باشند. مخاطب هر جامعه، علایق و حساسیت‌های خاص خود را دارد و مسیر ارتباط فرهنگی نیز در همه کشورها یکسان نیست. برنامه‌ای که در یک شهر روسیه مورد توجه قرار می‌گیرد، ممکن است در کشوری دیگر به صورت متفاوتی نیازمند طراحی باشد.
بنابراین، سازمان‌دهی هفته و برنامه‌های فرهنگی مستلزم شناخت محیط فرهنگی، انتخاب مخاطب، شناسایی همکاران محلی و فراهم کردن محتوایی است که برای طرف مقابل معنا و جذابیت داشته باشد.نقش سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در این میان، هماهنگی و جهت‌دهی به مجموعه‌ای از ظرفیت‌هاست: دستگاه‌های فرهنگی، هنرمندان در حوزه های گوناگون از جمله صنایع دستی، صنایع خلاق، فیلم ، بازی های رایانه ای ، گروه‌های موسیقی، مراکز آموزشی، نهادهای میزبان و همکاران محلی.
سازمان باید به ایجاد انسجام میان این اجزا کمک کند تا رویداد به مجموعه‌ای پراکنده از برنامه‌ها تبدیل نشود؛ بر همین اساس از سازمان به‌عنوان قرارگاه دیپلماسی فرهنگی کشور یاد می شود. قرارگاهی که وظیفه دارد ظرفیت‌های داخلی را به نیازهای ارتباطی و فرهنگی بیرون از کشور پیوند بزند و همچون میزبانی سال ١4٠٣ از روسیه و همچنین کشورهای دیگر، پیرو تاکید و دستور رئیس جمهور، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی به عنوان متولی اینگونه فعالیت های فرهنگی و بین المللی آمادگی اجرای برنامه های فرهنگی روسیه در ایران را خواهد داشت.
رویداد فرهنگی می‌تواند مسیر شکل‌گیری رابطه‌ای انسانی و ماندگارتر را هموار کند
تسنیم: برگزاری مؤثر هفته‌های فرهنگی ایران در کشورهای دیگر، چگونه به نزدیکی و درک متقابل ما و دیگر ملت‌ها و دولت‌ها کمک می‌کند؟ به ویژه که بعد از دو جنگ تحمیلی اخیر، نگاه مردم دنیا به ایران و قدرت جمهوری اسلامی درحال تغییر است و باید از این فرصت برای شناساندن خودمان به جهان استفاده کنیم.
ایمانی پور: همانطور که اشاره کردید اکنون زمان مناسبی برای بازخوانی مجدد از ایران و نظام اسلامی و قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران است، در وهله اول باید این نگاه متفاوت را در کشورهای همسایه و کشورهایی که با ما روابط راهبردی دارند پیش ببریم و بعد از آن در سایر نقاط جهان از همه طرفیت ها برای این مهم استفاده کنیم.
نزدیکی میان ملت‌ها از مسیر شناخت و تجربه شکل می‌گیرد. گفت‌وگوهای سیاسی میان دولت‌ها لازم است، اما به‌تنهایی نمی‌تواند همه ابعاد رابطه را پوشش دهد. تعامل فرهنگی، امکان ارتباط در سطحی انسانی‌تر و اجتماعی‌تر را فراهم می‌کند و به مردم فرصت می‌دهد با بخشی از واقعیت‌های جامعه دیگر روبه‌رو شوند؛ واقعیت‌هایی که شاید در خبرهای روزانه یا بحث‌های سیاسی مجال دیده‌شدن پیدا نکنند.
به عنوان مثال وقتی مخاطب روس در آستراخان، مسکو یا کازان و سن پترزبورگ با اثر هنری، موسیقی، صنایع‌دستی یا روایت تاریخی ایران روبه‌رو می‌شود، ارتباط او با ایران می‌تواند از سطح نام‌ها و تیترها و اخبار ماه های اخیر فراتر رود. او با نمونه‌هایی ملموس از خلاقیت، ذوق، حافظه تاریخی و زندگی فرهنگی ایرانیان مواجه می‌شود؛ هرچند که از قدرت نظامی ما در مواجهه با آمریکا و رژیم صهیونیستی پیشتر از طریق اخبار مطلع شده است. همین تجربه هفته فرهنگی ممکن است کنجکاوی ایجاد کند، پرسش‌هایی تازه به وجود آورد یا زمینه آشنایی بیشتر را فراهم سازد. به این ترتیب، رویداد فرهنگی می‌تواند مسیر شکل‌گیری رابطه‌ای انسانی و ماندگارتر را هموار کند.
این ارتباط اجتماعی در روابط دولت‌ها نیز اثرگذار است. دولت‌ها در خلأ عمل نمی‌کنند؛ کیفیت ارتباط میان جوامع، نگرش نخبگان و فضای عمومی می‌تواند بر بستر روابط رسمی تأثیر بگذارد. هنگامی که همکاری فرهنگی به درک متقابل کمک کند و گروه‌هایی از هنرمندان، دانشگاهیان و نهادهای اجتماعی به تعامل برسند، زمینه های اجتماعی مناسبی برای استمرار مناسبات دوجانبه فراهم می‌شود.
هفته فرهنگی فقط ویترینی برای نمایش داشته‌های موجود نیست
تسنیم: هفته و رویدادهای فرهنگی چه نقشی در کشف استعدادهای بالقوه و تقویت داشته‌های ایران در کشورهای دیگر دارد؟ حضور یک هنرمند یا صاحب اثر ایرانی در کشورهای دیگر چه اهمیتی در این خصوص دارد؟
ایمانی پور: ظرفیت فرهنگی ایران فقط به آنچه در داخل کشور شناخته‌شده یا به‌طور مستمر عرضه می‌شود محدود نیست. در بسیاری از رشته‌ها، هنرمندان، گروه‌های خلاق و نهادهایی وجود دارند که هنوز فرصت کافی برای ارتباط با مخاطبان خارجی پیدا نکردند. هفته‌های فرهنگی می‌توانند بستری برای آشکار شدن بخشی از این توانمندی‌ها باشند؛ هم برای مخاطب کشور میزبان و هم برای برنامه‌ریزان فرهنگی خودمان.
برای مثال، یک اجرای موسیقی می‌تواند زمینه آشنایی مخاطبان با هنرمندانی را فراهم کند که پیش از آن نامشان در بازارها و رسانه‌های خارجی مطرح نبود؛ نمایشگاه صنابع خلاق، نمایش فیلم، هنرهای تجسمی یا صنایع‌دستی نیز ممکن است مسیر تازه‌ای برای همکاری میان هنرمندان، مجموعه‌های فرهنگی و برگزارکنندگان محلی باز کند اما این امکان تنها زمانی تحقق پیدا می‌کند که انتخاب آثار و هنرمندان با معیارهای روشن انجام شود و فرصت حضور به گروهی متنوع از استعدادها برسد.
همچنین مواجهه با مخاطب خارجی برای هنرمند ایرانی نیز تجربه‌ای ارزشمند است. هنرمند می‌تواند واکنش مخاطب را از نزدیک ببیند، با پرسش‌ها و برداشت‌های متفاوت روبه‌رو شود و درباره شیوه عرضه اثر خود شناخت تازه‌ای پیدا کند. این ارتباط گاهی به همکاری‌های بعدی، تبادل تجربه یا شکل‌گیری پروژه‌های مشترک می‌انجامد. بنابراین، هفته فرهنگی فقط ویترینی برای نمایش داشته‌های موجود نیست؛ می‌تواند به فرایند کشف ظرفیت‌ها، آزمودن شیوه‌های ارتباطی و تقویت حضور فرهنگی ایران در بیرون از کشور کمک کند.
تجربه روسیه می‌تواند زمینه‌ای برای بررسی و یادگیری فراهم کند
تسنیم: برای آنکه دستاورد هفته‌های فرهنگی پس از پایان برنامه‌ها هم ادامه پیدا کند، چه اقداماتی برنامه ریزی شده است؟
ایمانی پور: اگر پس از پایان رویداد، ارتباط برگزارکنندگان با هنرمندان، مراکز فرهنگی و همکاران محلی قطع شود، بخش مهمی از ظرفیت برنامه از دست می‌رود پس باید فرصت‌های همکاری بعدی شناسایی و پیگیری شوند؛ از جمله برگزاری نمایشگاه‌های مشترک، تبادل هنرمند، همکاری دانشگاهی، ترجمه و انتشار آثار، اجرای برنامه‌های مشترک یا دعوت متقابل از گروه‌های فرهنگی؛ همچنین ارزیابی رویداد باید فراتر از گزارش تعداد برنامه‌ها و حاضران باشد. لازم است مشخص شود مخاطبان چه برداشتی از برنامه داشته‌اند، کدام بخش‌ها امکان گفت‌وگو ایجاد کرده‌اند و چه پیوندهایی پس از آن ادامه یافته است. سنجش چنین شاخص‌هایی، به سازمان‌دهندگان کمک می‌کند در دوره‌های بعد برنامه‌ای دقیق‌تر و متناسب‌تر با جامعه میزبان طراحی کنند.
هفته فرهنگی زمانی به دستاوردی پایدار و مستمر تبدیل می‌شود که هم در برنامه‌ریزی فرهنگی کشور جایگاه مشخصی داشته باشد و هم میان نهادهای مختلف هماهنگی ایجاد کند. حضور منسجم هنرمندان، محتوای باکیفیت، همکاری با طرف میزبان و پیگیری ارتباط‌ها پس از رویداد، از مؤلفه‌های اصلی این موفقیت محسوب می شوند. تجربه روسیه می‌تواند زمینه‌ای برای بررسی و یادگیری فراهم کند؛ تجربه‌ای که با شناخت مخاطبان هر کشور و توجه به ویژگی‌های محلی، قابلیت تبدیل شدن به طرح‌های متناسب در دیگر نقاط جهان را دارد.
سازمان وظیفه دارد میان ظرفیت‌های فرهنگی ایران و امکان‌های ارتباطی در کشورهای دیگر پیوند برقرار کند. اگر هفته‌های فرهنگی با شناخت دقیق مخاطب، کیفیت هنری، همکاری متقابل و ارزیابی مستمر همراه باشند، از سطح رویدادی کوتاه‌مدت فراتر می‌روند و به پلی برای ارتباط ملت‌ها و دولت‌ها تبدیل می‌شوند. ارزش این پل نیز در آن است که شناخت متقابل را افزایش می‌دهد، امکان همکاری‌های تازه را فراهم می‌کند و تصویر ایران را از مسیر مواجهه مستقیم با مردم، هنرمندان و نخبگان دیگر کشورها به عرصه گفت‌وگوی فرهنگی وارد می‌سازد.
سازمان برنامه های متنوع پیش رو را تنظیم و در حوزه های مختلف برنامه ریزی و در دستور کار دارد و به عنوان قرارگاه فرهنگی بین المللی نظام، اجرای آنان را با همکاری و هماهنگی بخش های مختلف دنبال خواهد کرد که پیرامون این فعالیت‌ها پدید می‌آید. در چنین برنامه‌ای، ایران دیگر از طریق توصیف یا سخنرانی به مخاطبان معرفی نمی‌شود زیرا مخاطب ، آثار هنرمندان ایرانی را می‌بیند، با شیوه‌های بیان فرهنگی ما آشنا می‌شود، صدای موسیقی ایرانی را می‌شنود و با روایت‌هایی درباره تاریخ، زندگی اجتماعی و خلاقیت معاصر ایران مواجه می‌شود.
این تجربه مستقیم، برای شکل‌گیری شناختی چندبعدی اهمیت دارد؛ شناختی که می‌تواند تصویر کلیشه‌ای و محدود از یک کشور را اصلاح کند یا دست‌کم آن را با اطلاعات و تجربه‌های تازه روبه‌رو سازد.البته ارزش یک هفته فرهنگی را نباید صرفا با تعداد برنامه‌ها یا میزان حضور مخاطب سنجید. باید دید آیا رویداد به گفت‌وگو و ارتباط پایدار منجر می‌شود؟ آیا میان هنرمندان، نهادهای فرهنگی، دانشگاه‌ها و فعالان رسانه‌ای دو کشور پیوند تازه‌ای ایجاد می‌کند؟ آیا پس از پایان برنامه، مسیر همکاری ادامه پیدا می‌کند؟ این پرسش‌ها معیارهای مهم‌تری برای ارزیابی هستند. هفته فرهنگی زمانی به سرمایه فرهنگی و دیپلماتیک تبدیل می‌شود که اثر آن به روزهای برگزاری محدود نماند.
هفته فرهنگی بخشی از فرایند دیپلماسی فرهنگی کشور است، نه فعالیتی جدا از آن
تسنیم: سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی برگزاری هفته‌ها و برنامه های فرهنگی در کشورهای دیگر را چگونه تعریف می‌کند؟در این خصوص چه نگاه کلانی بر دستگاه دیپلماسی فرهنگی کشور حاکم است و مسئولیت قرارگاهی سازمان چگونه در این مسیر ایفا می شود؟
ایمانی پور: همان گونه که اشاره شد، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی این رویدادها را صرفاً یک اتفاق فرهنگی ساده یا فرصتی برای اجرای برنامه‌های هنری نمی‌داند. نگاه سازمان ناظر به پیوندسازی است؛ یعنی استفاده از ظرفیت فرهنگ برای ایجاد ارتباط میان ملت‌ها و نزدیک‌تر کردن جامعه‌ها و دولت‌ها. از این منظر، هفته فرهنگی بخشی از فرایند دیپلماسی فرهنگی کشور است، نه فعالیتی جدا از آن.این رویدادها باید درکی روشن از شرایط کشور میزبان داشته باشند. مخاطب هر جامعه، علایق و حساسیت‌های خاص خود را دارد و مسیر ارتباط فرهنگی نیز در همه کشورها یکسان نیست. برنامه‌ای که در یک شهر روسیه مورد توجه قرار می‌گیرد، ممکن است در کشوری دیگر به صورت متفاوتی نیازمند طراحی باشد. بنابراین، سازمان‌دهی هفته فرهنگی مستلزم شناخت محیط فرهنگی، انتخاب مخاطب، شناسایی همکاران محلی و فراهم کردن محتوایی است که برای طرف مقابل معنا و جذابیت داشته باشد.
انتهای پیام/