فصل سیاست - دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی گفت: برای حکمرانی بهتر باید دید نیاز امروز ایران و واقعیت اصلی ایران چیست.
سیاسی
به گزارش خبرنگار دانشگاه خبرگزاری تسنیم ، حجتالاسلام عبدالحسین خسروپناه دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، در نشست علمی «الزامات حکمرانی در دوره پساجنگ» و آیین رونمایی از مجموعه دو جلدی «حکمرانی؛ از نظر تا عمل» با تأکید بر ضرورت حرکت به سمت حکمرانی مسئلهمحور گفت: استفاده از مطالعات و مباحثی مانند فقه حکمرانی، به خودی خود مسئله اصلی نیست؛ مسئله این است که آیا این مباحث میتوانند به حل مسائل جامعه امروز ما کمک کنند یا خیر. پیشنهاد من این است که اگر یک نظام حل مسئله از سیاستگذاری تا نظارت و اجرا داشته باشیم، بتوانیم متناسب با مسائل روز، فناوریها و ابزارهای لازم را نیز در اختیار بگیریم.
وی افزود: بسیاری از چالشهایی که امروز با آنها مواجه هستیم، مختص ایران نیست و در سطح جهان نیز وجود دارد. گسست نسلها و بحرانهای صنعتی از جمله این مسائل است و حتی بسیاری از خودروسازان بزرگ جهان در کشوری مانند المان با بحران و ورشکستگی مواجه شدهاند. بنابراین نباید تصور کنیم که تمام چالشهای موجود صرفاً مربوط به کشور ماست.
خسروپناه ادامه داد: امروز باید درباره اقتضائات اقتصاد، فرهنگ، اجتماع، امنیت و سلامت در ایران مطالعه کنیم و ببینیم جامعه ما در وضعیت کنونی و بهویژه در دوره پساجنگ، با چه پرسشها و دغدغههایی مواجه است. البته تعبیر «حکمرانی پساجنگ» به این معنا نیست که ما از جنگ عبور کردهایم؛ بلکه باید از هماکنون برای اقتضائات این دوره آماده باشیم.
.
هوش مصنوعی و علوم شناختی؛ ابزارهای شناخت جامعه
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به ابزارهای جدید برای حل مسائل جامعه اظهار کرد: امروز ابزارهایی مانند هوش مصنوعی، علوم شناختی، فناوریهای نوین و شبکههای اجتماعی میتوانند در شناخت جامعه و حل مسائل به ما کمک کنند. باید بدانیم از مجموعه این ابزارها چگونه استفاده کنیم تا شناخت دقیقی از جامعه ایران به دست آوریم.
وی با اشاره به مسئله حجاب گفت: برای نمونه، در موضوع حجاب باید بدانیم واقعیت جامعه چیست؛ چه درصدی از زنان با حجاب موافق هستند و چه میزان مخالف آن هستند. اگر شناخت دقیقی از واقعیت نداشته باشیم، ممکن است تصمیمهای عجولانه، احساسی و بدون پشتوانه اتخاذ شود و حتی تصمیمسازان را تحریک کند. گاهی با تصمیمهای عجولانه و غیرمنطقی مواجهیم و گاهی نیز گرفتار تساهل و تصمیم نگرفتن میشویم.
خسروپناه تأکید کرد: شناخت قوتها و ضعفها و همچنین فرصتها و تهدیدها در هر مسئله، بسیار مهم است و تصمیمگیری باید بر اساس واقعیتشناسی صورت گیرد.
اقبال دانشجویان به مباحث فکری تغییر کرده است
وی با اشاره به تغییر فضای دانشگاهها در سالهای گذشته گفت: در دهه 70، دهه 80 و تا حدودی در دهه 90، دانشگاهها از امثال بنده دعوت میکردند و دانشجویان علاقهمند بودند درباره موضوعاتی مانند کلام جدید، مدرنیته، ادبیات پروتستان و ترجمه آن در ایران، دین و آزادی و سایر مباحث فکری مناظره و گفتوگو کنند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: در برخی از این جلسات 700 تا 800 نفر از دانشجویان حضور پیدا میکردند. ممکن بود همه آنها به یک اندازه به مباحث گوش ندهند، اما اقبال عجیبی نسبت به این گفتوگوها وجود داشت. حتی دانشجویان از استادان میخواستند شب در تهران بمانند و در خوابگاه درباره موضوعاتی مانند «انتظارات بشر از دین» به بحث ادامه دهند.
خسروپناه با بیان اینکه فضای امروز با گذشته متفاوت شده است، گفت: سرعت تحولات بسیار زیاد شده و مخاطب امروز نیز تغییر کرده است. بنابراین اگر بخواهیم درباره حکمرانی فرهنگی در دوره پساجنگ صحبت کنیم، باید با واقعیتهای جدید مواجه شویم.
صداوسیما دیگر تنها ابزار ارتباط با مخاطب نیست
وی با اشاره به انقلاب پلتفرمی در حوزه رسانه تصریح کرد: امروز صداوسیما برای مخاطب، حتی اگر بخواهیم آن را در ردیف ابزارهای مهم قرار دهیم، دیگر تنها ابزار ارتباطی نیست. در شرایط عادی که اینترنت و پلتفرمهای دیگر در اختیار مردم است، نمیتوان انتظار داشت مخاطب صرفاً از صداوسیما استفاده کند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: در شرایط جنگ، وضعیت متفاوت است و زمانی که اینترنت قطع میشود، صداوسیما نقش متفاوتی پیدا میکند؛ اما در شرایط عادی یک انقلاب پلتفرمی شکل گرفته است. بنابراین اگر بخواهیم درباره حکمرانی فرهنگ در دوره پساجنگ ورود کنیم، باید این واقعیت را بپذیریم که این تغییرات حتی پیش از جنگ آغاز شده بود.
الگوی حکمرانی دفاعی باید متناسب با جنگهای جدید تغییر کند
خسروپناه با اشاره به تغییر ماهیت جنگها اظهار کرد: بخش مهمی از جنگ، میدان موشک، پهپاد و تجهیزات نظامی است که خود این حوزه نیز الگوی حکمرانی خاص خود را میخواهد. حکمرانی دفاعی امروز با دوران دفاع مقدس و حتی با جنگهای 10 سال گذشته متفاوت است.
وی افزود: امروز با جنگی مواجهیم که در آن پدافند، هوا، فضا، فناوری و شبکههای ارتباطی اهمیت ویژهای دارند. بنابراین الگوی دفاعی کشور نیز باید متناسب با این تغییرات بازتعریف شود.
خسروپناه با اشاره به عملیات وعده صادق گفت: وعده صادق یک، بخشی از قوتها و ضعفهای ما را نشان داد و وعده صادق دو نیز تجربه دیگری به دست داد. در فاصله وعده صادق دو تا وعده صادق سه نیز اقدامات و تجربیات مهمی شکل گرفت. شهید حاجیزاده و دیگر شهدای این حوزه، سالها برای توسعه توان دفاعی کشور تلاش کردند و اگر برخی از این تدابیر و ساختارها زودتر شکل گرفته بود، شاید شرایط ما در جنگ متفاوت میشد.
وی تصریح کرد: جنگ 12 روزه نیز نشان داد که باید برای دوره پساجنگ، یکی از محورهای اصلی را به پدافند نظامی اختصاص دهیم.
نیاز به «مهندسی کوانتوم» و «مدیریت مهندسی فناوریهای نوین»
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به ضرورت تحول در حوزه علم و فناوری گفت: اگر الگوی جنگ تغییر کرده است، الگوی حکمرانی علم و فناوری نیز باید تغییر کند. پدافندهای متعارف دیگر به تنهایی پاسخگوی نیازهای امروز نیستند و ما باید به سمت پدافندهای نوین و از جمله فناوریهای کوانتومی حرکت کنیم.
وی افزود: امروز ما رشته فیزیک کوانتوم داریم، اما نیاز ما فقط فیزیک کوانتوم نیست؛ ما به مهندسی کوانتوم نیاز داریم. سنسورهای کوانتومی، رایانههای کوانتومی، ارتباطات کوانتومی و زیستشناسی کوانتومی از جمله نیازهای فناوری کشور هستند.
خسروپناه ادامه داد: کسی که فیزیک کوانتوم خوانده است، لزوماً نمیتواند یک لیزر کوانتومی بسازد. برای ساخت یک فناوری پیچیده مانند رایانه یا تجهیزات کوانتومی، باید چندین رشته علمی در کنار یکدیگر قرار گیرند. بنابراین علاوه بر رشتههای تخصصی، به رشتههایی مانند مدیریت مهندسی فناوریهای نوین و مدیریت مهندسی فناوری کوانتومی نیز نیاز داریم.
ارتباطات کوانتومی برای مقابله با تهدیدهای سایبری
وی با اشاره به تهدیدهای سایبری گفت: امروز یکی از مهمترین تهدیدهای ما تهدیدهای سایبری است. حملات سایبری میتوانند نظام بانکی و مالی کشور را با مشکل مواجه کنند. این پرسش مطرح است که چه چیزی میتواند در برابر چنین تهدیدهایی از زیرساختهای کشور محافظت کند؛ یکی از پاسخها، استفاده از ارتباطات کوانتومی و رمزنگاری و الگوریتمهای پساکوانتومی است.
خسروپناه تأکید کرد: اگر سامانههای مالی و بانکی ما بر مبنای ارتباطات کوانتومی طراحی شوند، سطح امنیت آنها به شکل قابل توجهی افزایش پیدا میکند. همچنین در حوزه مخابرات نیز ارتباطات کوانتومی میتواند در برابر برخی تهدیدها و روشهای شناسایی و رهگیری، امنیت بیشتری ایجاد کند.
وی گفت: بنابراین ما در حوزه جنگ سخت و دفاعی، الزامات جدیدی داریم و این الزامات باید در حوزه آموزش و تربیت نیروی انسانی نیز مورد توجه قرار گیرد.
وزارت علوم باید به قرارگاه علم و فناوری تبدیل شود
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر ضرورت تغییر ساختار حکمرانی علم و فناوری اظهار کرد: وزارت علوم در دوره پساجنگ باید نقش یک قرارگاه علم و فناوری را ایفا کند. با ساختارهای فعلی و با تفکیک معاونتها و دستگاههای مختلف، نمیتوان انتظار داشت وزارت علوم به معنای واقعی کلمه نقش قرارگاهی داشته باشد.
وی افزود: امروز معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، وزارت علوم، شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری و مجموعههای دیگر هر کدام بخشی از این مأموریت را دنبال میکنند، اما به نظر میرسد این مجموعهها همچنان جزایر جدا از یکدیگر هستند.
خسروپناه ادامه داد: ما هنوز حکمرانی منسجم علم و فناوری نداریم. نقشه جامع علمی کشور وجود دارد و شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز در حال بازنگری آن با مشارکت دستگاههای مختلف است و انشاءالله این سند پس از تصویب و ابلاغ، مبنای حرکت قرار خواهد گرفت؛ اما باید توجه کنیم که حکمرانی علم و فناوری صرفاً با اسناد محقق نمیشود
وی با انتقاد از طولانی بودن فرآیند ایجاد رشتههای دانشگاهی گفت: فرض کنید دانشگاهی پیشنهاد ایجاد رشته مهندسی کوانتوم را ارائه دهد؛ پس از چند سال جلسات کارشناسی، موضوع به شورای برنامهریزی میرود، سپس باید مراحل دیگری طی شود تا در نهایت مشخص شود این رشته در کدام دانشگاه ایجاد شود. این فرآیند ممکن است هفت، هشت یا حتی 10 سال طول بکشد. این مدل، مدل کار قرارگاهی نیست.
جنگ شناختی نیازمند قرارگاه و حکمرانی ویژه است
خسروپناه با اشاره به جنگ نرم و شناختی نیز گفت: در حوزه جنگ نرم نیز ما به قرارگاه نیاز داریم، زیرا جنگ شناختی دارای لایههای مختلف است. رسانههای دشمن و شبکههای مختلف تلاش میکنند بر ذهن و ادراک جامعه اثر بگذارند و باید برای مواجهه با این جنگ، شناخت دقیقی از ابزارها و روشهای آنها داشته باشیم.
وی افزود: در جنگ شناختی، تنها رسانه مطرح نیست؛ از ابزارهای علوم شناختی و روانشناسی شناختی نیز استفاده میشود و حتی در حوزه اقتصاد نیز با پدیده اقتصاد شناختی مواجهیم. بنابراین باید مشخص کنیم مجموعههای فعال در حوزه شناختی کشور در دوره پساجنگ چه کارکردی خواهند داشت.
تحول در آموزشوپرورش باید از حافظهمحوری به مهارتمحوری حرکت کند
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در بخش دیگری از سخنان خود بر ضرورت تحول در آموزشوپرورش تأکید کرد و گفت: تحول در نهاد علم فقط به آموزش عالی محدود نمیشود و تحول در آموزشوپرورش نیز بسیار جدی است. حکمرانی آموزشوپرورش باید تغییر کند، زیرا نظام آموزشی ما همچنان تا حد زیادی حافظهمحور است.
وی افزود: یکی از کارهایی که در این مدت در شورای عالی انقلاب فرهنگی دنبال کردهایم، ارتباط دادن مجموعههای علمی و فناوری با آموزشوپرورش است. برای مثال، پژوهشگاه رویان میتواند با آموزشوپرورش ارتباط برقرار کند تا دانشآموزان با این مجموعه علمی و حوزههای پژوهشی آن آشنا شوند. همین الگو میتواند در سایر حوزههای فناوری نیز دنبال شود.
خسروپناه ادامه داد: در حوزههایی مانند پیوند سلولی، فناوریهای نوین درمانی، ژنتیک و سایر مرزهای دانش، دستاوردهای ارزشمندی در کشور وجود دارد. اگر دانشآموزان از دوران مدرسه با این فناوریها و مراکز علمی مرتبط شوند، نگاه آنها به علم و فناوری نیز تغییر خواهد کرد.
وی با اشاره به ضرورت تغییر کتابهای درسی گفت: حجم کتابهای درسی زیاد است و نظام آموزشی ما همچنان حافظهمحور است. از سوی دیگر، فراهم کردن امکانات آزمایشگاهی در تمام مدارس نیز به آسانی امکانپذیر نیست، اما میتوان با استفاده از ظرفیت خیرین، مراکز علمی، پژوهشگاهها و فناوریهای نوین، این ارتباط را ایجاد کرد.
گرایش دانشآموزان به مهارت و بازار کار افزایش یافته است
خسروپناه با اشاره به تغییر نگرش دانشآموزان نسبت به تحصیل گفت: امروز گرایش دانشآموزان به سمت مهارت و هنر افزایش پیدا کرده است، زیرا احساس میکنند از این مسیر میتوانند مهارت شغلی، درآمد و آینده کاری داشته باشند. بسیاری از آنها تمایلی ندارند هشت سال در دانشگاه درس بخوانند و پس از آن تازه ببینند آیا مهارتی برای ورود به بازار کار کسب کردهاند یا خیر.
وی تأکید کرد: این تغییر گرایش دانشآموزان، نشاندهنده تغییر شناخت و نیاز مخاطب است و طبیعی است که این تغییر، الگوی حکمرانی ما را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در پایان گفت: در کنار همه این مسائل، موضوع صیانت از هویت ملی نیز از مسائل مهم فرهنگی کشور است و بهویژه در مساجد و سایر نهادهای فرهنگی باید برای آن برنامهریزی جدی صورت گیرد.
انتهای پیام/