فصل سیاست - کارشناس روس تأکید کرد: ترانزیت از جمهوری آذربایجان و گرجستان، ستون فقرات سیاست اقتصادی مسکو در منطقه است.
بین الملل
به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم ، روسیه منافع مستقیم و راهبردی در تقویت همهجانبه همکاریهای خود با کشورهای منطقه قفقاز جنوبی دارد؛ از این رو امروز که واقعیتهای مسالمتآمیز و باثبات جدیدی در منطقه شکل گرفته، بهینهسازی و بازتعریف سیاست منطقهای مسکو بیش از هر زمان دیگری به یک ضرورت تبدیل شده است.
در همین چارچوب، «دیمیتری سولونیکوف»، تحلیلگر برجسته سیاسی و مدیر «مؤسسه توسعه دولتی معاصر»، به تبیین رویکردها و ضرورتهای جدید مسکو در مواجهه با تحولات قفقاز جنوبی پرداخته است.
این کارشناس ارشد روس تأکید میکند که منطقه قفقاز جنوبی در طول سالهای اخیر دستخوش دگرگونیهای بنیادین شده است و زمان آن فرا رسیده که روسیه رویکردهای خود را در تنظیم مناسبات با جمهوری آذربایجان، ارمنستان و گرجستان با هدف تحقق مؤثرتر و پویاتر منافع ملی خود بهروزرسانی کند.
تغییرات بنیادین در جغرافیای سیاسی قفقاز جنوبی
سولونیکوف در آغاز این ارزیابی خاطرنشان کرد: در سالهای اخیر رویدادهای متعددی در قفقاز جنوبی رخ داده که چهره سیاسی و اقتصادی این منطقه را به کلی متحول ساخته است. جمهوری آذربایجان با پیروزی در جنگ قرهباغ، تمامیت ارضی خود را احیا کرد و اکنون نزدیک به شش سال است که با جدیت به بازسازی و احیای مناطق آزادشده میپردازد.
در ارمنستان نیز با تغییر هرم قدرت، نیکول پاشینیان سیاست خارجی جدیدی را در پیش گرفت که محورهای آن صلح با باکو، بازگشایی مرزها و گسترش همکاریها با اتحادیه اروپا و آمریکاست.
از سوی دیگر، گرجستان در فوریه 2022 از پیوستن به تحریمهای ضد روسی غرب خودداری کرد و دوره طولانی تقابل شدید اپوزیسیون با حزب حاکم «رویای گرجستان» را پشت سر گذاشت؛ تنشهایی که در حال حاضر متوقف شده است.
وی افزود: اگر نگاهی جامع به قفقاز جنوبی بیندازیم، مشاهده میکنیم که مجموعه تحولات سالهای گذشته به تثبیت وضعیت و آرامش نسبی منطقه در مقایسه با پنج یا 10 سال پیش انجامیده است. امروز ثبات در ساختارهای داخلی ارمنستان، آذربایجان و گرجستان و همچنین در روابط متقابل این کشورها برقرار است.
در این فضا، زمینه مناسبی برای تدوین یک استراتژی توسعه مثبت و جدید برای منطقه پدید آمده است؛ چرا که تقریباً تمامی بحرانهای حاد درونی حلوفصل شده و میان باکو و ایروان تنها امضای توافقنامه صلح و راهاندازی شریانهای مواصلاتی مستقیم مرزی، از جمله کریدور زنگهزور، باقی مانده است. این رویکرد ایجابی به ویژه از آن جهت حائز اهمیت است که برخلاف قفقاز، محیط پیرامونی و کانونهای فرامنطقهای به شدت به سمت بیثباتی حرکت کردهاند.
کریدور شمال-جنوب؛ ستون فقرات مناسبات مسکو و باکو
مدیر مؤسسه توسعه دولتی معاصر تصریح کرد: در چنین شرایطی که قفقاز جنوبی به مرحله صلح و ثبات رسیده اما کمربند امنیتی خارجی آن پرمخاطرهتر شده است، روسیه به عنوان متحد آذربایجان و ارمنستان موظف است تصویری جدید، جذاب و سودمند از آینده را به تمامی دولتهای منطقه پیشنهاد دهد.
سولونیکوف با اشاره به ابعاد همکاری با باکو اظهار داشت: در مورد جمهوری آذربایجان، اولویت نخست برای توسعه مناسبات دوجانبه با روسیه، کریدور بینالمللی حملونقل «شمال-جنوب» است که شاخه غربی آن از خاک روسیه و جمهوری آذربایجان به سمت ایران امتداد مییابد. ما شاهدیم که کشورهای عربی حوزه خلیج فارس نیز به این پروژه کلان علاقه نشان دادهاند. مشارکت این کشورها هم برای مسکو و هم برای باکو سودآور خواهد بود؛ چرا که هر دو طرف منافع مشترکی در فعالسازی حداکثری ظرفیت کریدور شمال-جنوب در شبکه ترانزیت جهانی دارند.
دوراهی راهبردی ارمنستان؛ انتخاب میان اوراسیا و اتحادیه اروپا
این تحلیلگر روس درباره آینده روابط با ارمنستان گفت: لازم است مسکو بستههای پیشنهادی جدیدی برای همکاری با ایروان تدوین کند، هرچند در حال حاضر روسیه منتظر تصمیم نهایی ارمنستان درباره آینده خویش است؛ اینکه آیا ایروان در اتحادیه اقتصادی اوراسیا باقی میماند یا با خروج از آن، مسیر همگرایی با اتحادیه اروپا را در پیش خواهد گرفت.
وی افزود: بقای ارمنستان در اتحادیه اوراسیا بستری از فرصتها با چشماندازی مشخص را فراهم میسازد، در حالی که چرخش به مدار اتحادیه اروپا تصویری کاملاً متفاوت خلق خواهد کرد. خروج به سمت اروپا مستلزم بازطراحی ساختاری مناسبات مسکو و ایروان است؛ چرا که ارمنستان مجبور خواهد شد بر پایه مقررات اقتصادی و سیاسی غرب همانند لهستان، کشورهای بالتیک یا سایر اعضای اتحادیه اروپا عمل کند. این به معنای قطع روابط نخواهد بود، اما ماهیت تعاملات را به صورت اساسی دگرگون خواهد کرد.
گرجستان؛ شریک غیرتحریمی و شریان مواصلاتی روسیه
سولونیکوف درباره گرجستان نیز اشاره کرد: در قبال تفلیس باید از طریق پروژههای مشترک اقتصادی به دنبال نقاط پیوند جدید بود و راهکارهای ارتقای تماسهای سیاسی را بررسی کرد. بدین ترتیب، روسیه نیازمند طراحی یک خطمشی مجزا و اختصاصی برای هر یک از کشورهای قفقاز جنوبی است. هسته مرکزی این اقدامات، تدوین و ارائه سناریوهایی متناسب با واقعیتهای نوین به شرکا و متحدان منطقهای است. اگر روسیه به عنوان لنگرگاه ثبات در چارچوبهایی نظیر فرمت «3+3» عمل کند، منافع آن عاید کل منطقه خواهد شد.
خطرات امنیتی نفوذ ناتو و تضعیف پایگاههای نظامی روسیه
این کارشناس مسائل قفقاز در ادامه به پیامدهای ناشی از کاهش نفوذ مسکو در منطقه پرداخت و هشدار داد: هرگونه تضعیف پیوندهای روسیه با قفقاز جنوبی، ریسکهای جدی نظامی و اقتصادی در پی خواهد داشت. از منظر نظامی، افت مناسبات میتواند زمینه و احتمال حضور ارتشهای فرامنطقهای و نیروهای ناتو را در مرزهای جنوبی روسیه به شدت افزایش دهد؛ سناریویی که برای امنیت ملی روسیه به عنوان یک تهدید همسایگی بسیار نامطلوب است.
وی خاطرنشان کرد: این رویکرد ممکن است حضور سنتی نیروهای مسلح روسیه، بهویژه پایگاه نظامی 102 در شهر گیومری ارمنستان را با چالش مواجه سازد. در برههای که نظام بینالملل به سوی تنشهای فزاینده و تقابل جهانی گام برمیدارد، حفظ و صیانت از پایگاهها و عمق استراتژیک روسیه در قفقاز حیاتی است.
منافع ترانزیتی و نقش بازیگران منطقهای
سولونیکوف درباره ملاحظات اقتصادی روسیه تأکید کرد: از نگاه اقتصادی، پروژه شمال-جنوب اولویت اصلی مسکو به شمار میرود. همانطور که رئیسجمهور ولادیمیر پوتین بارها تصریح کرده، این کریدور از مهمترین پروژههای استراتژیک کشور است و ایجاد هرگونه اختلال یا تردید در پایداری آن، هزینههای سنگینی برای روسیه خواهد داشت.
وی در تحلیل جایگاه همسایگان قفقازی گفت: گرجستان به عنوان یک گذرگاه ترانزیتی مهم برای جریان تجارت خارجی روسیه عمل میکند، بهویژه از این رو که تفلیس از پیوستن به موج تحریمهای ضد روسی غرب اجتناب کرده است. در مقابل، کاهش احتمالی سطح مراودات اقتصادی با ارمنستان، آسیب یا شوک بزرگی به اقتصاد مسکو وارد نخواهد ساخت؛ زیرا کالاهای ارمنی به آسانی از طریق سایر منابع وارداتی جایگزینپذیر هستند و ایروان از منظر وزن اقتصادی در اولویتهای بعدی قرار میگیرد.
این کارشناس ارشد روس در پایان تأکید کرد که رویکرد عملگرایانه روسیه بر پایه تعامل برابر با تمام طرفها بنا شده است: در این چارچوب، مسکو همانند سیاستهای خود در آسیا، آفریقا و آمریکای لاتین، از ورود هر بازیگری بر مبنای منافع متقابل استقبال میکند. روسیه تماسهای بسیار فعالی با ایران، روابط برجستهای با پاکستان و همکاریهای راهبردی پایداری با ترکیه دارد و عزم خود را بر توسعه و سازماندهی پروژههای جدید اقتصادی در حوزه قفقاز استوار ساخته است.
انتهای پیام/