فصل سیاست - رئیس کمیسیون امور داخلی کشور، سخنگوی هیأت رئیسه و عضو هیأت رئیسه مجلس با حضور در برنامه گفتگوی ویژه خبری به بیان جزئیات جدید سازوکار پیشنهادی رئیس مجلس برای برگزاری جلسات صحن علنی پرداختند.
به گزارش فصل سیاست عباس گودرزی سخنگوی هیئت رئیسه مجلس، محمد صالح جوکار و حجت الاسلام علیرضا سلیمی نمایندگان مجلس شورای اسلامی در برنامه گفتگوی ویژه خبری، سازوکار جدید تشکیل نشست‌های مجلس را بیان کردند. متن کامل این گفت‌وگو به شرح زیر است:
مجری گفتگوی ویژه خبری در ابتدای برنامه گفت: بعد از ماه‌ها برگزاری نشست‌های مجلس در شرایط ویژه و با شیوه‌های غیر حضوری حالا با مصوبه شورای عالی امنیت ملی مدل جدیدی برای برگزاری نشست‌های صحن به صورت ترکیبی و با حضور بخشی از نمایندگان در ساختمان مجلس فراهم شده در این برنامه می‌خواهیم راجع به ابعاد این ماجرا و این تصمیم صحبت کنیم و دلایل موافقان و نقدهای مطرح در مورد آن را به بحث بگذاریم.
سوال: آقای جوکار، ارزیابی شما چیست، فکر می‌کنید این مصوبه چقدر می‌تواند راهگشا باشد؟
جوکار: خدمتتان عرض کنم که شرایط سختی تحمیل شد بر مجلس تهدیداتی که دشمن داشت و نبرد نظامی و موشک باران‌ها که اگر در آن شرایط جنگی مجلس می‌خواست شکل بگیرد یعنی جلسه علنی داشته باشیم، 285 نفر نماینده در زیر یک سقف جمع شوند دقیقاً هدف خوب و مناسبی برای دشمن بود و ریسک بالایی هم داشت. به این علت در آن زمان هیئت رئیسه تصمیم گرفتند به شکل دیگری صحن مجلس را برپا کنند و آیین نامه داخلی مجلس تغییر کرد. بر اساس این آیین نامه قرار شد به صورت مجازی جلسات برگزار شود. البته در دورانی که جنگ هم بود کمیسیون‌ها نقشه حوزه تقنین خودشان و نظارتی خودشان را انجام دادند.
سوال: الان این مصوبه‌ای که اعلام کردید ترکیبی است یعنی چی؟
جوکار: ترکیب آن به این شکل ست که بخشی از نمایندگان در صحن مجلس حاضر می‌شوند به صورت حضوری بخشی به صورت وبیناری خواهد بود.
سوال: کدام بخش می‌آیند صحن کدام بخش بیرون، این را چه کسی تعیین می‌کند؟
جوکار: این را هیئت رئیسه تعیین می‌کند. مثلاً اگر یک چهارم نمایندگان حضورشان در صحن باشد، بقیه نمایندگان وبیناری. البته ما تجربه هم داریم در دوران کرونا هم همین تدبیر شد. بخشی از نمایندگان در صحن حضور داشتند یک بخش دیگرشان به صورت مجازی و وبیناری شرکت می‌کردند. در فضای مجازی الان هیئت رئیسه حضور دارد و نطق‌ها سر جایش است، سوال سر جایش است، استیضاح سر جایش است، همه چیز سر جایش است فقط حضور نمایندگان به صورت مجازی است. ولی الان با توجه به مجوزی که صادر شده بخشی از نمایندگان در زیر آن سقف مجلس که مردم غالباً آنجا را به عنوان مظهر مجلس می‌شناسند جمع می‌شوند و بخش دیگرشان به صورت وبیناری ارتباط دارند.
سوال: آقای سلیمی تصمیمی که گرفته شده به لحاظ حفاظتی و امنیتی چه ارزیابی‌هایی پشتش وجود دارد آیا شرایط دارد عادی می‌شود که مجلس به این سمت دارد می‌رود؟
سلیمی: قرار است از هر کمیسیونی یک چهارم اعضای آن کمیسیون کمیسیون‌ها تعدادشان متفاوت است مثلاً کمیسیونی 25 نفر، کمیسیون دیگر 24 نفر هستند. از هر کمیسیون، یک چهارم در هر جلسه در صحن حضور داشته باشند الباقی به صورت وبیناری.
سوال: این را کمیسیون‌ها تعیین می‌کنند یا رئیس کمیسیون مشخص می‌کنند؟
سلیمی: این را هیئت رئیسه با اعضای هیئت رئیسه کمیسیون تقسیم بندی می‌کنند. مشخص است که این یک چهارم روز الف می‌آیند، یک چهارم بعدی ... یعنی هر کس مشخص است. 4 جلسه به این صورت در ماه برگزار می‌شود. چون مصوبه این است که به تایید مقامات بالاتر هم رسیده. حالا پشتیبانی امنیتی و اینها دیگر با دستگاه‌های زیربط است.
سوال: آقای گودرزی مصوبه شورای عالی امنیت ملی دقیقاً چه می‌گوید و مهم‌ترین تفاوتی که با شیوه‌ای که در چند ماه گذشته مجلس داشته چیست؟
گودرزی: این مهم در هیئت رئیسه مجلس شورای اسلامی در دستور پیگیری قرار گرفت. به هر حال از طرفی یک سری معذورات داشتیم که ملاحظاتی را باید رعایت می‌کردیم. به هر حال ناظر به وضعیت کشور تکلیف ذاتی مجلس شورای اسلامی و ناظر به فرمایشات رهبر معظم انقلاب، در بیانیه‌ای خطاب به نمایندگان ملت تاکید داشتند معظم له که با کار و ابتکار مضاعف، قانون گذاری و نظارت را تسریع و تعمیق ببخشیم. این مستلزم این بود که بتوانیم شرایطی را فراهم کنیم که انشاالله در وضعیت مناسبی بتوانیم تاثیرگذاری بیشتری داشته باشیم. پنجم مهر ماه مصوبه به ما ابلاغ شده، انشاالله از هفته کاری بعد با نحوه جدید جلسات را برگزار خواهیم کرد با این تفاوت که به صورت ترکیبی است. به هر ترتیب در اصلاحیه‌ای که در ماده 1 قانون آیین نامه داخلی مجلس شورای اسلامی داشتیم مجلس مبسوط الید شد برای برگزاری این جلسات. این ظرفیت در کنار این مصوبه، این امکان را برای ما فراهم می‌کند که هم بتوانیم جلساتی در صحن دائمی داشته باشیم و هم به صورت وبینار. البته شرایط کشور شرایط خاصی است و عقل هم حکم می‌کند به نحو مقتضی جلسات را اداره کنیم به نحوی که همه کمیسیون‌ها بتوانند مشارکت داشته باشند، میهمانان و مدعوین عزیز حاضر باشند هم در حوزه تقنین و هم نظارت. با خلع و نقصی مواجه نباشیم و به نحوی هم هیئت رئیسه برنامه‌ریزی کرده که همه نمایندگان مردم در کمیسیون‌های مختلف فرصت حضور در محل دائمی صحن را داشته باشند و مکمل این نشست جلسات وبیناری را داریم مابقی به صورت مجازی با رعایت همه الزامات. این روند نوپدید و نوظهور بوده در کشور. هرچه به سمت جلو رفتیم سعی کردیم الزامات بیشتری را رعایت کنیم الان خیلی بهتر و پخته‌تر و متکامل‌تر از روزهای اول شاهد برگزاری جلسات هستیم.
سوال: پس از هر کمیسیون یک چهارمشان حضور دارند؟
گودرزی: بله تدبیر است که به چهار قسمت تقسیم شوند. وقت هم قابل واگذاری نیست یعنی اینطور نیست که اگر همکار عزیزی نیامد بگوید فلانی جای من بیاید. هر کسی فرصت خودش را دارد و بر اساس برنامه‌ای از پیش تعیین شده با رعایت ملاحظات. به صورت دوره‌ای است که همه عزیزان مشارکت کنند. به هر حال این انتظار به حق مردم است مردم مجلس را با همان فضای فیزیکی بهتر احساس می‌کنند.
سوال: اولین جلسه چه زمانی است؟
گودرزی: انشاالله اولین نشست هفته آینده برگزار می‌شود. بعضاً به اشتباه می‌گویند که صحن علنی نداریم، نه ما همین الان صحن علنی داریم، جلسه داریم. فعالیت‌های مجلس برقرار است منتها به شکل و شیوه مقتضی به نظر هم می‌آید که انشاالله با این تکمیله‌ای که زده شده، نحوه برگزاری مطلوب حاصل خواهد شد. انشاالله هم شاهد رضایتمندی بیشتر موکلین باشیم و هم کارآمدی بیشتر مجلس.
سلیمی: هر ماه چهار جلسه به صورت حضوری برگزار شود. مجلس در این مدت پویا بوده در حوزه نظارتی. ما از یک فروردین 1405 تا 6 شهریور 1405، 452 جلسه نظارتی داشتیم. عدد معناداری است. ابزارهای نظارتی از تذکر، سوال، تحقیق و تفحص اعمال ماده 234 استفاده از ظرفیت ماده 107 استفاده از ظرفیت ماده 40 و 45 مقایسه می‌کنم با بازده‌های زمانی مشابه نمایندگان جدی‌تر و پویاتر بوده است.
سوال: بحث‌های استیضاح و سوال از وزراء و تصویب بخشی تبصره‌ها محدودیت‌هایی داشتید؟
سلیمی: در تذکر از ابتدای شروع مجلس دوازدهم تا امروز، 5 هزار و 148 تذکر داشتیم. شش مهرماه امسال، 705 تذکر بوده. از اول مجلس دوازدهم تاکنون 4 هزار و 212 سوال از وزراء شده، 4 هزار و 212 سوال ارجاع شده به کمیسیون‌ها که عدد گویاست. هزار و 655 تا در این بازه هفت ماهه بوده که ارجاع شده به کمیسیون ها. این عدد خیلی جالب است. قبل از این جنگ رمضان از تعداد سوالاتی که ارجاع شده به کمیسیون ها، از آن 4 هزار و 212 تا، هفتاد و چهار تا سوال را نمایندگان قانع شدند، ولی در این بازه هفت ماهه تنها یک سوال را در کمیسیون‌ها داشتیم. صحن جداست، کمیسیون‌ها قانع شدند. نمایندگان جدی‌تر و با صلابت بیشتری برخورد کردند. در بازه هفت ماهه 35 تحقیق و تفحص درخواست شده. بحث تقنینی جداگانه است، قاب جداگانه‌ای دارد.
سوال: آقای جوکار نقدی که به این مصوبه وارد می‌شود این است که می‌گویند اگر شرایط عادی شده چرا یک چهارم از هر کمیسیون می‌آیند؟
جوکار: غیر از بحث مطالبه‌های مردمی برای این که صحن را داشته باشیم، بحث خود نمایندگان بوده. نمایندگان مجلس بیانیه‌ای با امضای خودشان داشتند. برای شما هم ارسال کردند. نامه‌ای رسمی، رئیس مجلس نشان داد مبتنی بر این که اجازه دهید، مجلس باز شود. البته این ساز و کار جدید به گونه‌ای طراحی شده که اگر اتفاقی هم بیفتد، مجلس زده شود، آن نصاب نمایندگان از دست نمی‌رود. این خیلی مهم است، چون اگر نصاب از دست برود، باید انتخابات بعدی برگزار شود.
سوال: دلیل آن، این است که آن نصاب به هم نخورد؟
جوکار: حد نصاب دو سوم را باید داشته باشیم که بتوانیم امور تقنینی و نظارتی خودمان را اعمال کنیم.
سوال: در واقع یک سوم در صحن علنی حضور پیدا می‌کنند؟
جوکار : بله. نمایندگان هم مطالبات شان مبتنی بر همین است، درراستای فرمایشاتی که حضرت آقا داشتند، مبتنی بر کیفی سازی قانونگذاری، بحث اصلاح قانون برنامه هفتم. بودجه سالانه‌ای که الان در دستور کار دارد و کسوراتی که دارد، اینها ضرورت دارد که جلسه‌ای داشته باشیم در صحن مجلس، نمایندگان بیایند، در صحن بهتر می‌شود مشاوره داد. بهتر می‌شود با همدیگر ارتباط برقرار کرد ولی وقتی در صحن باشیم مطالب را بهتر می‌توانیم به همدیگر انتقال دهیم و در شرایط فعلی بهترین تصمیم مبتنی بر همین بوده که یک چهارم، یک سوم نمایندگان حضور داشته باشند در صحن با ترکیبی از کل کمیسیون ها، ضمن این که کمیسیون‌ها وظایف خودشان را انجام می‌دهند. در دوران جنگ هم که بمباران تهران بود، کمیسیون‌ها تشکیل می‌شد، البته در جاهای مختلف تغییر می‌کرد ولی کمیسیون شکل می‌گرفت، جلسه با وزراء، گزارش عملکرد از وزراء، حتی سوالاتی که از وزراء شده بود می‌آمدند پاسخ می‌دادند با حضور نماینده سوال کننده.
در بخش نظارتی هم مشکل نداشتیم، حتی تقنینی. در این مدت شش لایحه، طرحی که در کمیسیون مانده بود را تصویب کردیم و فرستادیم برای صحن مجلس. یعنی فرصتی بود برای کمیسیون‌های تخصصی مجلس که بتوانند آن موارد تقنینی که به آن‌ها ارجاع داده شد، در این فرصت رسیدگی کنند با حضور دستگاه‌های ذی نفع و افراد کارشناس، پژوهشکده‌ها و مرکز پژوهش‌های مجلس این کار به خوبی انجام شد. در حوزه قانون گذاری که صحن نداشتیم، آن تغییراتی که کرد در آئین نامه داخلی این کار میسر شده و به صورت مجازی و وبیناری انجام شد و الان هم هفته‌ای دو روز صحن مجلس داریم که از رادیو فرهنگ مذاکرات به صورت مستقیم پخش می‌شود. بنابر آن چه که در قوانین جاری کشور داریم، مجلس تعطیل نشده، صحن مجلس این نماد و ویترین مجلس بوده که این را مردم کمتر مشاهده کردند. برای این گه بشکل وبیناری برگزار شود، زیرساخت‌هایی نیاز دارد، قطع ارتباطات، نداشتن آنتن در بعضی جاها، ارتباطات فیزیکی در کنار همدیگر بودن، این حس نمی‌شود برای نماینده.
سوال: در کیفیت قانونگذاری تأثیر دارد؟
جوکار: قطعا تاثیر دارد، شکل و شیوه قانونگذاری تغییری نکرده. اگر طرح قانونی، لایحه، سوال یا تحقیق و تفحص باشد، به کمیسیون تخصصی مربوطه ارجاع می‌شود، کمیسیون باید کار اصلی را انجام دهد. مصوب کرد؛ بارگذاری می‌شود در سامانه. نمایندگان پیشنهاد می‌دهند، بعد از این می‌آید در صحن مطرح و رای گیری می‌شود. پس کار اصلی بر شانه کمیسیون هاست، در صحن یکی بخشی از فرآیند تقنین و نظارت را شاهدیم.
سوال: شما چالشی دارید؟
سلیمی: ماده یک قانون آئین نامه داخلی مجلس، اصلاح شده. در مصوبه قبلی، محل دائمی مجلس شورای اسلامی ساختمان بهارستان است و جلسات مجلس در این محل رسمیت دارد. بعد می‌گوید در مواقع اضطراری، یک تبصره دارد. در مواقع اضطرار اگر تشکیل جلسات در محل موضوع این ماده ممکن نشود، می‌توانسته محل‌های دیگری تعیین می‌کند و به اطلاع نمایندگان می‌رساند. براساس مصوبه قبلی جلسات مجازی امکان برگزاری جلسات مجازی وجود نداشت. در این مصوبه این ماده تغییر کرد. قانون جدید در مواقع اضطرار و شرایط خاص کشور که چه کسی شرایط خاص کشور را تشخیص می‌دهد؟ شعام یا همان شورای عالی امنیت ملی. یکی از وظایفی که در اصل 176 متوجه شعام کرده، تعیین سیاست‌های دفاعی – امنیتی است. اصل 176 تقریبا دو صفحه است. می‌گوید مصوبات شعام پس از تایید مقام رهبری قابل اجراست.
سیاست‌های امنیتی را جای دیگر تعیین می‌کند، الان یک سیاست امنیتی ابلاغ شده به مجلس، این جا مجلس براساس این سیاست باید نحوه اجرای این سیاست با توجه به تغییری که در ماده یک که عرض کردم، ایجاد شده. این جا باید در مجلس به هر کیفیت ابلاغیه که مورد تایید مقامات بالاتر هم بوده، ما صرفا در مجلس، بتید ترتیبات نحوه اجرایش را مقرر کنیم. درباره نحوه اجرا چالشی نداریم. نکته‌ای که گفته می‌شد مجلس تعطیل است، این را یک جدولی این جا آوردم در رابطه با جلسات نظارتی مجلس، سوال چقدر بوده، استیضاح چقدر، تذکر چقدر بوده. حتی در اوج جنگ 40 روزه، هیئت رئیسه و روسای هیئت رئیسه و روسای کمیسیون ها، 10 جلسه در اوج جنگ داشتند و مسائل مهمی که در اوج جنگ 40 روزه مورد پیگیری جدی مجلس بوده. کمیسیون اصل 90 و سایر کمیسیون‌ها و هیئت رئیسه مجلس مواردی که پیگیری کردند، یکی دو تا نمونه می‌خوانم. بحث امنیتی غذایی کشور، مدیریت انرژی در اوج جنگ، نحوه تامین ارز مورد نیاز واردات کالاها و نهادهای تولیدی، نحوه بازسازی و نگهداشت زیرساخت‌های حیاتی کشور. این به آن معناست که بعد از جنگ رها شده؟
مکاتبات نظارتی 656 مکاتبات جدی با دستگاه‌های حساس داشتیم. یعنی کار سنگینی است. در حوزه تقنین لیست بلندی است از مواردی در همین هفت ماهه در مجلس پیگیری کردیم به عنوان نمونه بحث هوش مصنوعی، بحث مهمی بود. بحث هوش مصنوعی تاثیر شگرفی می‌گذارد در بخش تولید کشور، در بخش تولید علم کشور، در حوزه فناوری. قانون جهش تولید دانش بنیان که قانون مادر است که اساس پیشرفت کشور را ریل گذاری کرده. در این مدت دو قانون در حوزه امنیت غذایی داشتیم. یک قانون 85 که این قانون شبانه روز دوستان در کمیسیون کشاورزی تلاش کردند، قانون پشتیبانی و رفع موانع تولید در این مدت نهایی شد. به عنوان نمونه این کمیسیون‌ها 35 طرح و لایحه در جلسات کمیسیون‌ها جدی بود. 35 تا ارجاع شده و 17 تا نهایی می‌شود که عدد بزرگی است. این دوره پنجم است که در مجلس هستم. در دوره‌های قبل مقایسه کردیم، کمیسیون‌ها خیلی جدی کار می‌کردند. از 35 ارجاع شده، 17 تا را نهایی کردند که به هیئت رئیسه مجلس ارجاع شود. کار سنگین و بزرگ و جدی در مجلس انجام شد.
آیا اعتقاد داریم که نشست‌های وبیناری، سطح و عمقش به اندازه جلسات حضوری است؟ مجموعه نمایندگان اعتقادشان این است. این جا مخالف و موافق نداریم، همه اعتقادشان این است. شرایط اضطرار عرض کردم. اضطرار به هر نحوی ابلاغ شده به مجلس، نهادهای امنیتی به ما ابلاغ کردند، ما باید به این سبکی که آقایون گفتند تابع هستیم. وقتی همان جور که پزشک می‌رویم تابع و مقلدیم، این جا هم مقلد نهادهای امنیتی هستیم. اگر خودسرانه اقدامی انجام گیرد، حتما خلاف قانون عمل شده و اگر اتفاقی بیفتد ما در آخرت معاقبیم. آیا اعتقادمان این است که جلسات وبیناری، کیفیت و سطحش، حتما این طور نیست؟ اصل و قاعده در مجلس جلسات حضوری است. در جلسات حضوری راحت‌تر مشورت می‌کنیم. جلسات وبیناری اشکالاتی دارد. مثلا بخواهیم رای گیری کنیم، جلسات حضوری سرعت بالاترست و این جا سرعت کمتر و مسائل دیگر. این که گفته شود مجلس تعطیل بوده، نه نمونه‌هایی عرض کردم، هم در حوزه تقنین و هم حوزه نظارت و مسائل مفصل‌تر.
سه نوع اضطرار در قوانین داریم که هر کدام جداگانه باید تفکیک شود.
یک پارلمان (مجلس) الکترونیک و یک پارلمان (مجلس) دیجیتال داریم. یک نشست‌های مجازی در بستر مجازی که اینها با هم متفاوت است. بعضی از اینها را خلط کردند. خلط بین اینها باعث شده قضاوت‌ها به نحو دیگری سامان پیدا کند. پارلمان الکترونیک برای سرعت عمل و فناوری‌های نوین است و کسی مخالف نیست. پارلمان دیجیتال موجب شفافیت و کارآمدی و پاسخگویی می‌شود. یعنی استفاده از هوش مصنوعی یا داده کاوی، یا تحلیل‌های کلان داده‌ها که این متفاوت است.
سوال: آقای جوکار، اگر به عنوان جمع بندی، نکته‌ای باقی مانده است یا درباره انتخابات شوراها بفرمایید؟
جوکار: در بحث انتخابات از تاریخ 12 اسفند تا 24 اسفند باید که کل اعتراضات داوطلبان که به تهران آمد بررسی می‌شد و 12 هزار و 500 پرونده بود که باید رسیدگی می‌کردیم در هیئت. باور کنید ما شاید 20 نقطه را تغییر دادیم اما تعطیل نکردیم، چون فرآیند انتخابات باید انجام می‌شد، به هیچ عنوان تعطیل بردار نبود. یا برنامه‌های بازدید از مناطق جنگی یا مناطقی که لازم بود برای حضور فیزیکی نمایندگان، آن جا روحیه دادن نیروهای مسلح، خیلی اثربخش بود. بعضی پارلمان‌ها (مجلس‌ها) در کشورهای مختلف، فصلی نشست علنی دارند. اینها به صورت استانی کار خود را انجام می‌دهند، بعد هر فصلی یک بار دور هم جمع می‌شوند و مسائل ملی خود را بررسی می‌کنند، بر اساس قانون اساسی ما اینطور نیست، ما هر هفته نشست داریم.
در بحث انتخابات شوراها،به علت وضع جنگی و تغییرهایی که بود،صلاح نبود جان مردم را به خطر بیاندازیم، ریسک (خطر) کنیم که انتخابات برگزار شود. در نهایت، مصوبه شعام (شورای عالی امنیت ملی) مبتنی بر این بود که متوقف شود. الان با صحبت‌هایی که با شعام شده، به‌طور تقریبی رضایت دادند که انتخابات برگزار شود. البته آن‌چه امروز مطرح شده، این است که به‌صورت غیر سراسری برگزار شود و ساز و کارهای آن را می‌چینیم.
سوال: هنوز تصمیم‌گیری نهایی نشده است؟
جوکار: نه، امیدواریم که در آبان ماه بتوانیم تا انتخابات را برگزار کنیم./
پایان پیام